اگر سایت یا سرویس شما برای چند دقیقه از دسترس خارج شود، دقیقاً چه چیزی را باید بررسی کنید: عدد آپ تایم، گزارش قطعی یا توافق نامهٔ سطح خدمات؟ این سه مفهوم به هم مرتبط اند، اما یکی نیستند. در این راهنما با زبان ساده می بینید آپ تایم و SLA چیست، درصد دسترس پذیری چگونه محاسبه می شود، عدد ۹۹٫۹ درصد چه معنایی دارد و هنگام مقایسهٔ سرویس های میزبانی باید به چه جزئیاتی توجه کنید.
آپ تایم چیست؟
آپ تایم (Uptime) مدت زمانی است که یک سرویس در دسترس و قابل استفاده بوده است. وقتی می گوییم یک سرور یا وب سایت آپ تایم بالایی دارد، منظور این است که در بازهٔ مورد بررسی، کمتر از دسترس خارج شده است. در گزارش های فنی، آپ تایم معمولاً به شکل درصد بیان می شود؛ برای مثال ۹۹٫۹ درصد.
در کنار آن، واژهٔ «دسترس پذیری» (Availability) هم به کار می رود. این دو اصطلاح در گفت وگوی روزمره اغلب به جای هم استفاده می شوند. با این حال، برای محاسبهٔ دقیق باید بدانیم چه سرویسی اندازه گیری می شود، دورهٔ زمانی چیست و چه نوع قطعی در محاسبه قرار می گیرد. روشن بودن خود سرور به تنهایی تضمین نمی کند که سایت شما برای همهٔ کاربران در دسترس باشد؛ خطای نرم افزار، تنظیمات دامنه، فایروال یا مسیر اینترنت هم می تواند دسترسی را مختل کند.

SLA چیست و چه چیزی را مشخص می کند؟
SLA کوتاه شدهٔ Service Level Agreement یا «توافق نامهٔ سطح خدمات» است. این سند مشخص می کند ارائه دهندهٔ سرویس چه سطحی از خدمت را متعهد می شود ارائه کند و اگر تعهد رعایت نشد، چه روندی برای پیگیری یا جبران وجود دارد. SLA فقط یک عدد تبلیغاتی نیست؛ دامنهٔ تعهد، روش محاسبه، استثناها و شیوهٔ درخواست اعتبار جبرانی هم باید در آن روشن باشد.
برای نمونه، ممکن است یک ارائه دهنده دسترس پذیری شبکه و میزبان های مجازی سازی را تضمین کند، اما خطاهایی را که از داخل سیستم عامل، نرم افزار یا تنظیمات فایروال مشتری ایجاد شده اند، جزو قطعی زیرساخت به حساب نیاورد. بنابراین قبل از خرید، متن توافق نامه را بخوانید و مشخص کنید تعهد دقیقاً شامل کدام اجزاست: برق و شبکهٔ دیتاسنتر، سخت افزار میزبان، سرور مجازی، پنل مدیریت یا حتی پاسخ گویی پشتیبانی.
فرمول محاسبهٔ آپ تایم
برای محاسبهٔ درصد دسترس پذیری در یک بازه، مدت قطعیِ مشمول محاسبه را از کل زمان همان بازه کم می کنیم و نتیجه را بر کل زمان تقسیم می کنیم:
درصد آپ تایم = (کل زمان بازه − زمان قطعی) ÷ کل زمان بازه × ۱۰۰
برای اینکه فرمول درست باشد، واحد زمان را یکسان نگه دارید. اگر کل بازه را برحسب دقیقه حساب می کنید، مدت قطعی هم باید دقیقه باشد. همچنین باید از قبل معلوم شود قطعی برنامه ریزی شده یا اختلال خارج از محدودهٔ قرارداد در محاسبه منظور می شود یا خیر؛ پاسخ این پرسش را باید در SLA همان شرکت پیدا کرد.
عدد ۹۹٫۹ درصد در عمل یعنی چند دقیقه قطعی؟
در یک ماه ۳۰روزه، ۴۳٬۲۰۰ دقیقه وجود دارد. اگر دسترس پذیری ۹۹٫۹ درصد باشد، سهم قطعی مجاز در این مثال ۰٫۱ درصدِ کل زمان است؛ یعنی حدود ۴۳٫۲ دقیقه. برای درک تفاوت اعداد رایج، جدول زیر را ببینید. این محاسبه ساده، قطعی را در کل ماه جمع می کند و دربارهٔ نحوهٔ برخورد قرارداد با استثناها چیزی فرض نمی کند.
| دسترسپذیری ماهانه | قطعی معادل در ماه ۳۰روزه | برداشت ساده |
|---|---|---|
| ۹۹٪ | حدود ۷ ساعت و ۱۲ دقیقه | حدود یک درصد زمان ماه در دسترس نیست |
| ۹۹٫۹٪ | حدود ۴۳ دقیقه | معمولاً با عنوان «سه نه» شناخته میشود |
| ۹۹٫۹۵٪ | حدود ۲۲ دقیقه | نیم درصدِ دهمِ زمان ماه قطعی است |
| ۹۹٫۹۹٪ | حدود ۴ دقیقه و ۱۹ ثانیه | حاشیهٔ قطعی بسیار کمتر است |
این اعداد تضمین نمی کنند قطعی ها حتماً یک جا رخ دهند یا در ساعات کم ترافیک باشند. چند اختلال کوتاه نیز می توانند مجموع قطعی ماهانه را تشکیل دهند. در بازهٔ یک ساله، ۹۹٫۹ درصد معادل حدود ۸ ساعت و ۴۶ دقیقه قطعی است؛ بنابراین همیشه دورهٔ زمانی محاسبه را کنار درصد بخوانید.
چطور آپ تایم واقعی سرویس را اندازه بگیریم؟
برای پایش مستقل، فقط به یک بار باز کردن سایت از لپ تاپ خود اکتفا نکنید. ابزار مانیتورینگ می تواند در فاصله های منظم یک درخواست HTTP یا اتصال شبکه را از چند نقطه بررسی کند و زمان شروع و پایان اختلال را ثبت کند. اگر سرویس فقط برای بعضی کاربران باز نمی شود، بررسی از چند شبکه یا موقعیت جغرافیایی کمک می کند مشکل مسیر اینترنت را از قطعی عمومی جدا کنید.
- مشخص کنید چه چیزی را پایش میکنید: پاسخ سرور، صفحهٔ اصلی سایت، API، پایگاه داده یا پورت مشخص.
- برای سرویسهای مهم، فاصلهٔ بررسی کوتاه و اعلان پیامکی یا ایمیلی تنظیم کنید.
- زمان اختلال، پیام خطا، نشانی سرویس و نتیجهٔ بررسی از شبکههای دیگر را نگه دارید.
- برای ادعای قطعی مشمول SLA، گزارش پایش را با روش و استثناهای قرارداد تطبیق دهید.
پینگ بهتنهایی معیار کامل آپتایم سایت نیست. ممکن است پاسخ ICMP بسته باشد اما سایت با HTTPS درست کار کند؛ یا برعکس، سرور به پینگ پاسخ دهد ولی وبسرور خطا بدهد. برای وبسایت، پایش یک درخواست واقعی به صفحه یا مسیر سلامت برنامه تصویر دقیقتری میدهد.
چرا SLAها را فقط با درصد مقایسه نکنیم؟
فرض کنید دو سرویس هر دو عدد ۹۹٫۹ درصد را اعلام میکنند. در نگاه اول برابر به نظر میرسند، اما ممکن است یکی قطعی را از زمان ثبت در سامانهٔ پایش حساب کند و دیگری از زمان اعلام مشتری. شاید یکی قطعی شبکه و میزبان را پوشش دهد و دیگری فقط دسترسی به شبکه را. ممکن است اعتبار جبرانی نیز فقط با ثبت تیکت و در مهلت مشخص قابل دریافت باشد.
پیش از انتخاب، این موارد را بررسی کنید:
- تعهد مربوط به کل سرویس است یا فقط زیرساخت مشخصی را پوشش میدهد؟
- قطعی چگونه شروع و پایانیافته محسوب میشود؟
- تعمیرات برنامهریزیشده، اختلال اپراتورهای بالادستی یا حملات گسترده چه وضعی دارند؟
- برای درخواست جبران باید تیکت ثبت کنید؟ مهلت پیگیری چقدر است؟
- جبران به صورت اعتبار کیف پول است یا بازپرداخت؟ سقف و روش آن چیست؟
در SLA شلتر کلود، تعهد دسترس پذیری ۹۹٫۹ درصد برای شبکه و میزبان های مجازی سازی در هر ماه تقویمی بیان شده است. همان سند می گوید اختلالی که منشأ آن داخل سرور مشتری باشد، مانند تنظیمات نرم افزاری یا فایروال شخصی، قطعی زیرساخت محسوب نمی شود. تعمیرات اعلام شده، برخی حملات گسترده و اختلال زیرساخت ارتباطی کشور نیز در فهرست استثناها آمده اند. برای جزئیات و متن جاری، توافق نامهٔ سطح خدمات شلتر کلود را ببینید.

سناریوی ساده: آیا این قطعی مشمول SLA می شود؟
فرض کنید وب سایت شما باز نمی شود، اما پنل ارائه دهنده نشان می دهد سرور مجازی روشن است. ابتدا از یک شبکهٔ دیگر نشانی سایت را بررسی کنید. اگر فقط برنامه خطا می دهد، لاگ وب سرور و وضعیت پایگاه داده را ببینید؛ ممکن است سرویس داخل سیستم عامل متوقف شده باشد. اگر سرور از چند شبکه در دسترس نیست و گزارش پایش ارائه دهنده نیز اختلال شبکه را ثبت کرده، احتمالاً موضوع در محدودهٔ زیرساخت قرار می گیرد. در هر دو حالت، زمان شروع، پیام خطا و شناسهٔ سرویس را ثبت کنید و در صورت نیاز تیکت بفرستید. این بررسی تشخیص قطعی نیست؛ متن SLA و بررسی فنی ارائه دهنده تعیین می کند اختلال در محاسبه قرار می گیرد یا نه.
تعهد آپتایم شلتر کلود و شرایط دریافت اعتبار جبرانی در توافقنامه سطح خدمات آمده است و روی خرید سرور مجازی، سرور ابری و هاست اعمال میشود. اینکه سطح دیتاسنتر چه اثری بر دسترسپذیری دارد را هم در دیتاسنتر چیست توضیح دادهایم.
پرسش های متداول دربارهٔ آپ تایم و SLA
-
آیا آپ تایم ۹۹٫۹ درصد یعنی سرویس هیچ وقت قطع نمی شود؟
خیر. این درصد یعنی در بازهٔ محاسبه، ممکن است مقدار محدودی قطعی رخ دهد. اینکه چه اختلالی شمرده شود و چه استثناهایی وجود داشته باشد، به قرارداد بستگی دارد.
-
آیا روشن بودن سرور به معنی در دسترس بودن وب سایت است؟
نه لزوماً. وب سرور، پایگاه داده، برنامه، DNS، گواهی امنیتی و مسیر شبکه همگی در دسترسی کاربران نقش دارند. بهتر است خود صفحه یا API نیز پایش شود.
-
عدد ۹۹٫۹ درصد را چطور به دقیقه تبدیل کنم؟
کل دقیقه های بازه را در ۰٫۰۰۱ ضرب کنید. برای یک ماه ۳۰روزه: ۴۳٬۲۰۰ × ۰٫۰۰۱ = ۴۳٫۲ دقیقه.
-
اگر سرویس قطع شد، اعتبار جبرانی خودکار است؟
همیشه نه. در بعضی قراردادها باید تیکت ثبت شود و مدارک یا بازهٔ قطعی ارائه شود. روند درج شده در SLA را دنبال کنید.
-
برای بررسی دسترس پذیری چه چیزی را پایش کنم؟
برای سایت، یک درخواست HTTPS به صفحه یا مسیر سلامت برنامه؛ برای سرویس های دیگر، پورت یا API مهم را پایش کنید. پینگ به تنهایی کافی نیست.
جمع بندی
آپ تایم درصد زمانی است که سرویس در دسترس بوده و SLA سندی است که محدودهٔ تعهد، روش محاسبه، استثناها و جبران را روشن می کند. برای فهمیدن معنای ۹۹٫۹ درصد، آن را به زمان قطعی در دورهٔ مورد نظر تبدیل کنید؛ سپس متن قرارداد را بخوانید تا بدانید این زمان دقیقاً برای کدام بخش سرویس محاسبه می شود. اگر بین دو سرویس مردد هستید، علاوه بر درصد، روش پایش و روند ثبت درخواست را هم مقایسه کنید.
اقدام پیشنهادی: پیش از انتخاب سرویس، SLA شلتر کلود را بخوانید و اگر دربارهٔ یک قطعی مشخص ابهام دارید، زمان و نشانه های خطا را همراه با درخواست پشتیبانی ارسال کنید.
